Po pięcioletnim okresie po dofinansowaniu np. pompy ciepła, zgodnie z prawem możliwa jest instalacja m.in. kotła węglowego na ekogroszek lub kotła na pellet. Coraz więcej beneficjentów programu Czyste Powietrze, u których zalecane wcześniej urządzenia nie sprawdziły się, interesuje się takimi rozwiązaniami, jednak Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej nie bada tego zjawiska. W ramach rządowego programu, który miał doprowadzić do wymiany źródeł ciepła, wypłacono już prawie 19,5 mld zł.
W ostatnich tygodniach wielu użytkowników pomp ciepła skarżyło się na słabą wydajność pomp ciepła podczas mrozów i niebotycznie wysokie rachunki za prąd. W sieci pojawiły się także zdjęcia mrożonych pomp ciepła – urządzeń, które przez lata były promowane i określane jako szczególnie przyjazne dla środowiska. Eksperci zwracają uwagę, że prawidłowa praca tych urządzeń zależy od wielu czynników, m.in. od izolacji budynku, prawidłowego doboru urządzenia, ustawień temperatury, a także od prawidłowego montażu, który często okazuje się problematyczny. W rezultacie wielu użytkowników rozczarowało się pompami ciepła i rozważa inne opcje.
„Rozważam powrót do ekogroszku”
Jak słyszymy od osób z branży ciepłowniczej, firmy świadczące tego typu usługi dostrzegły potencjał rynkowy w zakresie wymiany pomp ciepła na inne urządzenia, montażu dodatkowego urządzenia alternatywnego, czy modyfikacji zatwierdzonego wcześniej w ramach programu kotła. Instalatorzy i hydraulicy coraz częściej sami proponują zmiany w instalacjach grzewczych po upływie okresu określonego w programie Czyste Powietrze, po którym beneficjenci nie muszą już obawiać się przeglądów.
Temat staje się coraz bardziej popularny także na forach związanych z ogrzewaniem, a wątki na ten temat pojawiały się szczególnie w okresie ostatnich mrozów.
„Pięć lat temu otrzymałam dotację na pompę ciepła z programu Czyste Powietrze. Pompa od początku zawodna, a rachunki porównywalne do zużycia ekogroszku. Plusem jest to, że jest bezobsługowa. Zastanawiam się nad powrotem do ekogroszku i tu pojawia się pytanie: czy po pięciu latach muszę zwrócić dotację? Jak to formalnie wygląda?” – zapytała pani Monika na grupie na Facebooku „Pompy ciepła – zużycie energii elektrycznej”która liczy ponad 71 000 członków.
„Pięć lat liczy się od momentu przekazania dotacji i wtedy możliwa jest modernizacja” zasugerował innego użytkownika.
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej nie zna skali
Tzw. okres trwałości w programie Czyste Powietrze wynosi pięć lat od daty zakończenia projektu. To czas, w którym można dokonać przeglądu inwestycji. Kontrola może nastąpić także przed wypłatą dotacji. Wykorzystanie dotacji na wymianę źródła ciepła wiąże się z obowiązkiem usunięcia starego źródła, np. tzw. „palacza” i jego złomowania. W okresie trwałości nie dopuszcza się demontażu urządzeń, instalacji lub wyrobów budowlanych zakupionych i zamontowanych w ramach inwestycji, z wyjątkiem wymiany wadliwych instalacji lub urządzeń na inne o parametrach nie gorszych od usuniętych. Niedopuszczalne jest także instalowanie dodatkowych źródeł ciepła, które nie spełniają szczegółowych warunków opisanych w programie. Wszystkie te ograniczenia wygasają po upływie wspomnianych pięciu lat.
Portal niezalezna.pl zwrócił się do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej o wyjaśnienie, czy Fundusz gromadzi dane o beneficjentach programu Czyste Powietrze, którzy po pięcioletnim okresie obowiązywania wymienili urządzenia lub zamontowali dodatkowe źródła ciepła.
„Informujemy, że po pięcioletnim okresie trwałości projektu Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej nie zbiera danych na temat dalszego użytkowania dotowanej instalacji” – czytamy w odpowiedzi biura prasowego Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Nie jest zatem oficjalnie znana skala porzucania dotowanych urządzeń.
Pompy ciepła słabną, pellet zyskuje na wytrzymałości
Na rynku widać jednak, że zainteresowanie tego typu opcjami rośnie. Dzieje się tak mimo, że w poszczególnych miastach i województwach wprowadzane są tzw. uchwały antysmogowe, określające terminy wprowadzenia zakazów używania różnego rodzaju kotłów. Natomiast w większości województw kotły 5 klasy spełniające wymogi EcoDesign, które są powszechnie dostępne na rynku, będą dopuszczone do eksploatacji przez wiele lat.
Co więcej, z danych dostępnych na stronie czystepowietrze.gov.pl wynika, że na przestrzeni lat szczególnie mocno rośnie zainteresowanie dotacjami do kotłów na biomasę (pellet). W ostatnich latach popularność powietrznych pomp ciepła rosła, jednak w 2024 r. zanotowano wyraźny spadek. W 2023 r. aż 50,64 proc. zastosowań dotyczyło takich pomp, natomiast w 2024 r. było to już tylko 25,96 proc. W każdym miesiącu od kwietnia do sierpnia 2025 roku ponad 70 proc. wniosków dotyczyło kotłów na biomasę, a nieco ponad 20 proc. dotyczyło pomp ciepła.
Oznacza to, że w ostatnim czasie Polacy wybierają źródło odnawialne w postaci pelletu, ale jednocześnie źródło emisyjne. Z ogólnych danych od początku programu, czyli od 2018 r. do końca sierpnia 2025 r. wynika, że w historii Czystego Powietrza najwięcej wniosków dotyczyło kotłów gazowych kondensacyjnych (32,1 proc.), powietrznych pomp ciepła (29,5 proc.) i kotłów na biomasę (27,6 proc.). Jednocześnie kotły gazowe w ostatnich latach tracą największą popularność. W sierpniu 2025 r. złożono jedynie 6 proc. wniosków o dotację z tego źródła.
Według oficjalnych statystyk programu Czyste Powietrze od początku programu do 16 stycznia 2026 r. wypłacono dotacje na łączną kwotę 19 439 780 537 zł.
