W północno-wschodniej Polsce na Kurpiach od wieków zachowały się wyjątkowe tradycje noworoczne i bożonarodzeniowe. Oprócz spotkań rodzinnych i świątecznych posiłków miejscowi praktykowali kiedyś potężne rytuały zapewniające dobrobyt i szczęście. Centralnym elementem tych zwyczajów było pieczenie chlebów ceremonialnych: chciałbyśki I nowe latko.
Czym są Byśki i Nowa Latka?
Nowe latko – nazwa dosłownie nawiązuje do „nowy rok”. Ten ceremonialny chleb często miał kształt szerokiego pierścienia, ozdobionego małymi figurkami z ciasta. Centralną postać pasterza lub głowy rodziny otaczałyby przedstawienia drobiu i innych zwierząt. Projekt symbolizowany ochronę i obfitość domu przez cały rok.
Byśki – małe figurki z ciasta przedstawiające zwierzęta dzikie (jeleń, zając, wiewiórka) i zwierzęta hodowlane (krowy, byki, konie, drób). Niektóre z nich miały służyć jako amulety do przyniesienia płodność i dobrobyt gospodarstwa domowego.
Nowe latko: Starożytne wierzenia i praktyki
Na Kurpiach wypiek tych chlebów miał duże znaczenie magiczne. Gotowe pieczywo często wieszano w widocznym miejscu w domu, aby „pilnować” domowników przez cały rok. Historycznie rzecz biorąc, główna praca przy wyrabianiu ciasta przypadała na mężczyzn w gospodarstwie domowym, przy czym pomagali im inni członkowie rodziny. Nie były to zwykłe poczęstunki, ale uroczyste wytwory nasycone symbolicznym znaczeniem.
Etnografowie sugerują, że liczba figurek zwierząt na nowym latku mogła odpowiadać porom roku, czyniąc z niego kalendarz ludowy i amulet ochronny.
Jak używano Byśków
Byśki często dawano dzieciom do zabawy i jedzenia, a w niektórych gospodarstwach moczono je w wodzie i karmiono zwierzętami gospodarskimi, aby sprzyjać płodności i zdrowiu. Współczesne badania i zapisy dotyczące dziedzictwa kulturowego potwierdzają, że wypiek Twoich wyrobów i nowego latko jest cenionym elementem lokalnej tradycji, oficjalnie wpisanym na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Choć wierzenia magiczne mają w większości charakter historyczny, praktyka ta przetrwała jako świadectwo kurpiowskiej kultury ludowej.
