Boże Narodzenie to zaraz po Wielkanocy najważniejsze święto w Kościele katolickim. Po raz pierwszy obchodzono je w Betlejem w 328 roku i początkowo nazywano je Objawieniem Pańskim, co oznaczało Objawienie się Boga światu.
Kościół od samego początku czcił przyjście Syna Bożego w ludzkiej postaci. Uroczystość ta była ściśle związana z tajemnicą ukrzyżowania, śmierci i zmartwychwstania Chrystusa. Skupienie się na narodzinach Jezusa stało się bardziej widoczne na początku IV wieku po wydaniu edyktu mediolańskiego, który przyznał chrześcijanom swobodę praktykowania wiary.
Gdzie to wszystko się zaczęło?
Pierwotnie w Kościele święto narodzenia Syna Bożego nazywało się Objawieniem Pańskim, czyli Objawieniem Boga światu i tak obchodzono je w Betlejem. Rzym szybko zaproponował konkretną nazwę święta: Boże Narodzenie (Natal Lub Nativitas), co przyjęło się niemal powszechnie i ustaliło jego datę na 25 grudnia. Tymczasem Kościół Wschodni zachował obchody Objawienia Pańskiego i z czasem upamiętniał w tym dniu kilka wydarzeń jednocześnie – przybycie Chrystusa, Jego objawienie się Mędrcom ze Wschodu reprezentującym świat pogański, chrzest Jezusa w Jordanie i cud w Kanie Galilejskiej.
Z rozkazu cesarza Konstantyna nad grotą narodzenia Jezusa w Betlejem zbudowano bazylikę. Pierwsza liturgia odbyła się w 328 r. Przyjęło się, że patriarcha udawał się z Jerozolimy w procesji do oddalonego o około 8 km Betlejem i nocą odprawiał Mszę św. w Grocie Narodzenia Pańskiego. Następnie wracał do Jerozolimy, aby rano odprawić drugą liturgię w kościele Zmartwychwstania Pańskiego, a w południe odprawił w katedrze trzecią Eucharystię.
Zwyczaj odprawiania Mszy św. w nocy znany był w Wiecznym Mieście już za czasów papieża św. Grzegorza Wielkiego (zm. 604). Msza św. o północy odprawiona została przy żłóbku Chrystusowym w Bazylice św Santa Maria Maggiore. Drugą Mszę odprawiono rano w Kościele Zmartwychwstania Pańskiego, w którym rezydował przedstawiciel cesarza wschodniego, a trzecią około południa o godz. Bazylika Świętego Piotra.
Dokładny rok narodzin Jezusa nie jest znany. Wiadomo, że król Herod zmarł w roku 4 p.n.e., co skłania niektórych uczonych do uznania tego roku za prawdopodobną datę narodzin Jezusa. Inni uważają, że Gwiazda Betlejemska towarzysząca Jego narodzinom była albo Kometą Halleya, widoczną w 12 roku p.n.e., albo kometą odnotowaną przez chińskich kronikarzy w 5 roku p.n.e.
Dlaczego 25 grudnia?
Na obchody Bożego Narodzenia wybrano 25 grudnia, ponieważ jest to czas przesilenia zimowego. Ewangelie opisujące narodziny Jezusa wskazują na pojawienie się światła objawionego w nocy pasterzom oraz gwiazdy, która prowadziła Mędrców. Chociaż przesilenie zimowe faktycznie przypada na noc z 22 na 23 grudnia, w czasach rzymskich uważano, że przypada ono na 25 grudnia. Niektórzy uczeni zwracają uwagę, że w Rzymie dzień 25 grudnia był poświęcony bogu słońca Mitrze, dlatego Kościół wybrał tę datę, aby zastąpić wierzenia pogańskie świętem chrześcijańskim. Teorię tę zakwestionował kierownik Katedry Historii Starożytnej przy ul Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawieks. prof. Józefa Naumowicza, który twierdził, że kult słońca w tym dniu jest nieistotny, a datę 25 grudnia wybrano dlatego, że przesilenie zimowe najlepiej ilustruje zwycięstwo światła nad ciemnością, Boga nad złem.
Według nauczania katolickiego, poprzez unię osobową (hipostatyczną), Syn Boży zjednoczył w sobie dwie natury: boską i ludzką, tak aby zachowały one swoją odrębność w Osobie Boskiej. W swojej boskiej naturze Syn Boży jest wieczny. W naturze ludzkiej, którą przyjął z dziewiczego ciała Maryi, rozpoczął istnienie w pierwszym roku naszej ery i otrzymał imię Jezus.
Jak długo trwa okres świąt Bożego Narodzenia?
Zgodnie z postanowieniami Soboru Watykańskiego II i reformą kalendarza liturgicznego w 1969 r. okres Bożego Narodzenia trwa od Nieszporów 24 grudnia do Święta Chrztu Pańskiego, które obchodzone jest w pierwszą niedzielę po święcie Objawienia Pańskiego – 6 stycznia. Zwyczaj budowania szopki lub szopki na pamiątkę narodzin Jezusa wprowadził św. Franciszek z Asyżu. Dnia 24 grudnia 1223 roku w grocie niedaleko Greccioprzygotował szopkę przedstawiającą wnętrze stajni betlejemskiej w skali naturalnej. Początkowo budowano je wyłącznie przy klasztorach franciszkańskich. Z biegiem czasu jednak tradycja ich budowania stała się powszechna w całej Europie. W Polsce tradycja budowania szopek pojawiła się w XIII wieku wraz z przybyciem zakonu franciszkanów.
