W ostatnich latach Polska i inne państwa graniczące z Federacją Rosyjską stały się celem licznych ataków hybrydowych inspirowanych przez kremlowskie służby wywiadowcze. Celem jest destabilizacja, wywołanie niepokojów społecznych i osłabienie poparcia dla Ukrainy, która walczy z rosyjską agresją. Według raportu Międzynarodowego Centrum Zwalczania Terroryzmu GLOBSEC/ICCT w latach 2022–2025 w Europie odnotowano ponad 100 takich incydentów, z czego prawie 90 zakończyło się sukcesem. Poniżej znajduje się lista najważniejszych aktów rosyjskiego sabotażu skierowanych przeciwko Polsce i jej sojusznikom.
W związku z dokonaniem lub przygotowaniem aktów dywersyjnych w Polsce ABW w ciągu ostatnich trzech lat zatrzymała kilkadziesiąt osób. Byli to głównie obywatele Ukrainy, Białorusi i Kolumbii, a także Polacy zwerbowani przez rosyjskie służby (GRU, FSB). Zapłata za pojedynczy akt sabotażu mogła sięgać nawet 10 000 euro.
Rosyjski wywiad atakuje infrastrukturę krytyczną, ale także miejsca takie jak restauracje, magazyny i sklepy. Cechą wspólną tych działań – każdy stwarzających zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego – jest próba zakłócenia funkcjonowania państwa oraz siania zamieszania i niepewności wśród obywateli. Nie mniej ważne z punktu widzenia Kremla jest testowanie polskich procedur i czasów reagowania kryzysowego.
Akty sabotażowe w Polsce
W weekend 16-17 listopada doszło do ataku dywersyjnego na kluczowej trasie kolejowej Warszawa-Lublin w pobliżu stacji Życzyn, Mika i Puławy. Urządzenie wybuchowe zniszczyło tory, pozostawiając krater o średnicy około 100 cm. Maszyniści PKP Intercity i Kolei Mazowieckich zatrzymali swoje pociągi, zapobiegając potencjalnej katastrofie. Premier Tusk potwierdził w poniedziałek, że był to akt sabotażu.
Najpowszechniejszą i najbardziej widoczną w mediach formą sabotażu obserwowaną w Polsce w ostatnich latach są podpalenia. Stosunkowo prosta metoda (często po prostu koktajl Mołotowa) skutkowała wielomilionowymi stratami.
- W podpaleniach, do których doszło w Gdyni, Gdańsku i Markach w latach 2023 i 2024, było zamieszanych trzech Polaków i trzech Białorusinów. Nie ulega wątpliwości, że działali oni na zlecenie rosyjskiego wywiadu. Prokuratura oskarżyła ich o podpalenie restauracji w Gdyni, próbę spalenia magazynu w Gdańsku oraz spalenie składu palet w Markach pod Warszawą. Akt oskarżenia trafił do sądu w sierpniu tego roku, a oskarżonym grozi kara do dożywocia.
- W styczniu ubiegłego roku ABW ujawniła przygotowania do podpaleń we Wrocławiu. Celem była fabryka farb i inne obiekty. Zatrzymano obywatela Ukrainy pod zarzutem przyjęcia zlecenia od służb rosyjskich.
- W kwietniu ubiegłego roku w sklepie OBI przy ul. Radzymińskiej w Warszawie wybuchł pożar, który zniszczył część sklepu i spowodował straty na kwotę ponad 3,5 mln zł. Zarzuty postawiono obywatelowi Białorusi Stepanowi K., co do którego stwierdzono, że działał w imieniu rosyjskiego wywiadu.
- W maju ubiegłego roku podpalono magazyn budowlano-zaopatrzeniowy w Warszawie. Obywatel Kolumbii oskarżony o ten czyn rzekomo przyjął od rosyjskich służb zlecenie spalenia kolejnego magazynu budowlanego w Radomiu.
- W dniu 12 maja 2024 r. w Centrum Handlowym Marywilska 44 w Warszawie wybuchł pożar, który zniszczył prawie 1400 stoisk handlowych. W działania zaangażowani byli obywatele Ukrainy, Białorusi i Litwy – na zlecenie rosyjskiego wywiadu wojskowego. Tylko w maju 2024 r. doszło do 16 takich podejrzanych incydentów.
- W lipcu tego roku w Warszawie doszło do serii podpaleń, m.in. na selektywnym składowisku odpadów komunalnych na Siekierkach oraz na składowisku odpadów w Wilanowie. Polskie służby powiązały te wydarzenia z hybrydowymi operacjami Rosji.
Wojna hybrydowa w regionie
- W październiku 2023 r. celowo uszkodzono gazociąg Balticconnector oraz kabel światłowodowy łączący Estonię z Finlandią. Władze lokalne przypisały odpowiedzialność Rosji i jej tak zwanej „flocie cieni”.
- W listopadzie 2024 roku w podobnych okolicznościach został przerwany kabel światłowodowy łączący Litwę ze Szwecją. W tym samym czasie uszkodzony został kabel łączący Estonię z Niemcami.
- W styczniu i lutym tego roku miały miejsce cztery przypadki uszkodzeń kabli telekomunikacyjnych i energetycznych – łączących Estonię z Finlandią i Litwę ze Szwecją.
- W maju ubiegłego roku podpalono magazyn IKEA w Wilnie. Urządzenia zapłonowe zostały umieszczone w opakowaniach. Straty oszacowano na około 5 milionów euro.
- W kwietniu tego roku odkryto spisek mający na celu spalenie centrów handlowych na Łotwie. Zarzuty usłyszało piętnaście osób – w tym Rosjanie, Litwini, Łotysze, Estończycy i Ukraińcy. Wcześniej, w 2023 r., podpalono przedsiębiorstwo przemysłu obronnego na Łotwie.
- W październiku tego roku ponownie na Łotwie ujawniono plan ataku na obiekty infrastruktury krytycznej. Sprawcy prowadzili rozpoznanie i filmowali potencjalne cele.
- Od lutego 2022 roku nastąpił gwałtowny wzrost zakłóceń sygnału GPS nad Morzem Bałtyckim. W samej Szwecji w tym roku odnotowano 733 takie zdarzenia, a w Finlandii 84. W wyniku działań Rosji statki i samoloty zmuszone są do zmiany tras, występują opóźnienia, a nawet ewakuacja. Problem dotyczy także Polski i innych krajów bałtyckich.
W marcu 2023 roku ABW rozbiła największą w historii Polski siatkę szpiegowską działającą na rzecz rosyjskiego wywiadu (FSB). Grupa licząca co najmniej 16 osób, głównie Ukraińców i Białorusinów oraz jeden Rosjanin, prowadziła działania wywiadowcze, obserwację obiektów wojskowych i portów oraz przygotowywała akty dywersyjne, w tym próby destabilizacji szlaków transportowych i wysadzania w powietrze pociągów wiozących pomoc dla Ukrainy. Sieć była zdalnie kierowana przez rosyjskiego oficera znanego jako „Andrei”.
Według informacji Prokuratury Krajowej i Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego od 2022 roku trzykrotnie wzrosła liczba spraw dotyczących aktów sabotażu i terroryzmu inspirowanych przez rosyjskie służby. Eksperci ostrzegają przed potencjalną eskalacją wojny hybrydowej Kremla, w tym zwiększonym wykorzystaniem dronów i cyberatakami.
