Ten region południowej Polski zmienia się na naszych oczach. Na terenach pogórniczych wielu miast powstają zupełnie nowe przestrzenie, zmieniające Śląsk nie do poznania. To niewątpliwie jedna z największych zmian urbanistycznych w kraju.
Na Śląsku dzieje się coś, co jeszcze dwie dekady temu wydawało się niemożliwe. Kopalnie, które przez ponad sto lat kształtowały krajobraz regionu, znikają jedna po drugiej. W ich miejsce powstają nowe dzielnice, centra kultury, parki technologiczne i obszary usług. Dane GUS, a także raporty rewitalizacji gmin nie pozostawiają wątpliwości, że region ten przechodzi największą transformację przestrzenną od czasów industrializacji.
Największe zmiany widać w Bytomiu, Rudzie Śląskiej, Katowicach i Zabrzu. W Bytomiu rewitalizowane są dawne kopalnie Rozbark, Centrum i Bobrek. To setki hektarów, które do niedawna były niedostępne, a teraz stają się przestrzenią pod nowe inwestycje mieszkaniowo-usługowe. W Rudzie Śląskiej przekształcane są tereny po kopalniach Pokój i Halemba, natomiast w Zabrzu rozwija się turystyka przemysłowa w oparciu o zabytkowe szyby i trasy podziemne.
Katowice pokazały, że to działa
Najbardziej spektakularnym przykładem jest Strefa Kultury w Katowicach. Zbudowany na terenie dawnej kopalni w Katowicach, jest obecnie jednym z najważniejszych ośrodków kulturalnych w kraju. Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia (NOSPR), Muzeum Śląskie i Międzynarodowe Centrum Kongresowe stoją dokładnie tam, gdzie nieco ponad dekadę temu funkcjonował przemysł ciężki. To dowód na to, że rewitalizacja pogórnicza może odmienić całe miasto.
Według danych samorządowych i raportów rewitalizacji, w samym Bytomiu tereny poprzemysłowe zajmują powierzchnię ponad 500 hektarów. W Rudzie Śląskiej jest to kilkadziesiąt hektarów więcej, plus dodatkowe tereny w Zabrzu i Katowicach. Tereny te stopniowo zmieniają swoją funkcję z przemysłowej na mieszkaniową, usługową, rekreacyjną czy kulturalną. W wielu miejscach powstają nowe drogi, place, parki, osiedla mieszkaniowe.
Nowe dzielnice zamiast szybów i hałd
Śląsk jest jednym z głównych beneficjentów Funduszu Sprawiedliwej Transformacji. Są to środki unijne przeznaczone na przekształcanie terenów pogórniczych, inwestycje w nowe funkcje miejskie, infrastrukturę i projekty społeczne. Samorządy podkreślają, że bez tych zasobów trudno byłoby osiągnąć skalę zmian. Dzięki nim proces ten w ostatnich latach nabrał przyspieszenia jak nigdy dotąd.
W Bytomiu powstają nowe osiedla mieszkaniowe i centra usług. W Rudzie Śląskiej rozbudowują się tereny inwestycyjne, a w Zabrzu rozwijają się przestrzenie turystyczno-edukacyjne. W wielu miejscach nowa zabudowa zaczyna łączyć rozdzielone wcześniej dzielnice, tworząc nowe układy urbanistyczne. To już nie są puste i zapomniane tereny poprzemysłowe, ale miejsca, które zyskują drugie życie.
