Rzecznik Praw Obywatelskich dr Marcin Wiącek wydał opinię prawną w sprawie projektu ustawy o tzw. praworządności zaproponowanej przez Ministra Sprawiedliwości Waldemara Żurka. W swoim oświadczeniu Wiącek podkreślił, że projekt tak wewnętrznie niespójne i na podstawie A fałszywe założenie—mianowicie, że sędziowie powołani po 6 marca 2018 r. „w ogóle nie byli sędziami w świetle prawa, w tym Konstytucji”.
Projekt ustawy „Państwa prawa” Żurka
Na początku miesiąca minister sprawiedliwości Waldemar Żurek przedstawił projekt tzw. „ustawy o praworządności”. Przygotowany przez Komisję Kodyfikacyjną pod przewodnictwem Krystiana Markiewicza ze stowarzyszenia sędziów Iustitia dokument ma zdaniem jego autorów zreformować wymiar sprawiedliwości i wyeliminować – jak to określa rząd – problem „neo-sędziów”.
Głównym celem projektu ustawy o praworządności jest ponowne przeprowadzenie konkursów na stanowiska sędziowskie na wszystkie stanowiska obsadzone przez Krajową Radę Sądownictwa (KRS) od marca 2018 r. oraz „uregulowanie” statusu sędziów rzekomo powołanych „nielegalnie” w latach 2018–2025. Kluczowy przepis zakładałby przywrócenie na ostatnie stanowiska służbowe około 1200 osób i nałożenie na nie obowiązku wzięcia udziału w ponownym konkursie na te same stanowiska, które obecnie zajmują.
Propozycja rządu Tuska wywołała ostre protesty w środowisku prawniczym.
Prezydent Karola Nawrockiego Również krytycznie wypowiadał się o inicjatywie Żurka, mówiąc: „To, co ostatnio zrobił minister Żurek, nie jest zachęcające”.
„Rażąco łamie prawo i Konstytucję, więc propozycje ministra Żurka zostaną oczywiście rozpatrzone przez Kancelarię Prezydenta. Jednak jego ostatnie zachowanie nie pokazało, że chce być poważnym partnerem w dialogu z Prezydentem RP. To nigdy nie powinno było mieć miejsca”
– powiedział Prezydent Nawrocki.
Rzecznik Praw Obywatelskich o projekcie Żurka: „Projekt wewnętrznie niespójny”
Podobnie negatywne wnioski przyniosła przeprowadzona przez Rzecznika analiza projektu ustawy Żurka o praworządności. Dr Wiącek zwrócił uwagę, że projekt opiera się na błędnym założeniu, że osoby powołane na stanowiska sędziowskie po 6 marca 2018 r. nie sędziowiew rozumieniu prawa lub Konstytucji.
Podkreślił, że to twierdzenie stwierdza brak wsparcia w orzecznictwie Europejski Trybunał Praw Człowieka (EKPC) lub Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE)—ani w orzecznictwie sądów polskich, m.in Sąd Najwyższy i Naczelny Sąd Administracyjny (NSA).
O ile Wiącek zgodził się, że status sędziów powołanych po tej dacie rzeczywiście wymaga doprecyzowania i uregulowania, o tyle podkreślił, że taki proces musi nastąpić w ramach standardów konstytucyjnych i międzynarodowych.
Rzecznik zwrócił także uwagę na projekt wewnętrzna niespójność: z jednej strony traktuje Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) jako „nieistniejącego” organu i unieważnia jego uchwały; z drugiej strony uznaje swoją zdolność do wydawania wiążących decyzji w innym miejscu tekstu.
Zdaniem Wiącka, masowe unieważnienie uchwał KRS i automatyczne zwolnienie lub przeniesienie około 1500 sędziów – bez odpowiedniego postępowania sądowego i publicznego ujawnienia ich danych osobowych – naruszyłoby zasada proporcjonalności, rządy prawa, nieusuwalność sędziów, prawo do sprawiedliwego procesu, ochrona reputacjioraz prawo do skutecznego środka prawnego.
Wiącek ostrzegł, że takie środki prawdopodobnie skłonią dotkniętych sędziów do szukania ochrony przed sądem Europejski Trybunał Praw Człowiekaa biorąc pod uwagę aktualne orzecznictwo Trybunału, istnieje duże prawdopodobieństwo, że Trybunał stwierdzi naruszenia Konwencji. W rezultacie wdrożenie ustawy mogłoby pogłębić kryzys sądowniczy w Polsce I wywołać nowe spory nad statusem polskich sędziów.
Dodatkowo Rzecznik podkreślił, że proponowana procedura specjalna pozwalająca na automatyczne unieważnienie niektórych orzeczeń wydanych z udziałem sędziów po 2018 roku – nawet jeśli były one merytorycznie prawidłowe – podważa zasada pewności prawa i stabilność stosunków prawnych.
